Pored borova, vidikovaca i kajmaka, planina i njena okolina čuvaju i niz mesta sećanja koja objašnjavaju kako je kraj dobio ime, ko je ovde živeo i stradao i gde je počeo odmor u planini. Evo šest takvih mesta. Za svako mesto odvojite malo vremena da pročitate natpise.
1. Spomenik na Šumatnom brdu i priča o Partizanskim vodama
Na Šumatnom brdu (Glavudža), iznad naselja, stoji beli kameni obelisk visok 10 m, podignut 1967. godine. Projektovala ga je arhitektkinja Jovanka Jeftanović, a vajarski deo uradila je Ana Bešlić. Na spomeniku su stihovi Vaska Pope. Posvećen je ranjenicima Centralne partizanske bolnice, kojih je bilo više od stotinu. Nemačke jedinice streljale su ih krajem novembra i početkom decembra 1941. Od 1961. ovde je i kosturnica. Po ovim ranjenicima naselje je 1946. dobilo ime, a više o tome pročitajte u tekstu o Partizanskim vodama. Do spomenika vodi uređena i osvetljena staza, a pored njega prolazi i označena staza Centar – Čuker.
2. Kraljeva česma i nastanak imena Kraljeve vode
Pre današnjeg imena naselje se zvalo Kulaševac, kao i izvor. Posle posete kralja Aleksandra Obrenovića izvor je preimenovan, a uz njega je podignuta Kraljeva česma. Turistička organizacija Zlatibor 1893. godinu i tu posetu smatra početkom razvoja turizma. Česma je dobar povod za kratku istorijsku šetnju. Lokaciju i opis proverite na stranici TO Zlatibor.
3. Spomen-česma na Oku u Branešcima
Oko je visoravan i najviši vrh sela Branešci. Tu se nalaze spomenik i spomen-česma iz 1930, podignuti u čast ratnika iz Branešaca i Semegnjeva palih od 1912. do 1918. godine. Po predanju, voda sa izvora na Oku lekovita je za oči. Pored česme prolazi označena staza ka vidikovcu Obadovo brdo. Staza je duga 6 km u jednom pravcu i srednje je zahtevna, pa spomenik i vidikovac možete spojiti u jednu turu.
4. Rodna kuća Dimitrija Tucovića u Gostilju
U selu Gostilje, oko 25 km od centra, nalazi se rodna kuća Dimitrija Tucovića. To je zlatiborska brvnara pod zaštitom države. Obilazak možete dopuniti posetom Gostiljskom vodopadu. Da li se unutrašnjost kuće može razgledati i kada, proverite kod TO Zlatibor pre polaska.
5. Spomen-dom kremanskih proroka u Kremni
Kremna je 27 km od centra Zlatibora, pripada Gradu Užicu i poznata je po kremanskim proročanstvima. U zaseoku Tarabići nalazi se Spomen-dom kremanskih proroka, nova drvena kuća u etno stilu. Rodna kuća Tarabića je prazna i nije muzej, pa ne očekujte postavku u njoj. Ulaznica i radno vreme Spomen-doma nisu objavljeni, pa se pre polaska raspitajte kod Turističke organizacije Užice.
6. Vodice, kolevka zlatiborskog turizma
Vikend-naselje Vodice leži uz Crni Rzav, 10 km od centra. TO Zlatibor ga naziva kolevkom zlatiborskog turizma. Ovde je 1750. sarajevski trgovac Hadži Nikola Selak podigao letnjikovac od borovih brvana, što TO navodi kao dokaz da se Zlatibor za odmor koristio i pre kraljeve posete. Danas su Vodice, po opisu TO Zlatibor, zeleni travnati predeo kroz koji krivuda Crni Rzav i omiljeno mesto za porodične piknike.
Praktični saveti za obilazak spomenika na Zlatiboru
- Do Šumatnog brda i Oka idite u udobnoj obući, jer deo puta vodi uzbrdo.
- Parkiranje u centru Zlatibora naplaćuje se svakog dana, pa za kraće ture po naselju razmislite o šetnji.
- Spomen-mesta su prostori sećanja. Ponašajte se tiho i s poštovanjem, naročito kod kosturnice.
- Za Kremnu, koja pripada Gradu Užicu, informacije daje Turistička organizacija Užice, a za ostala mesta TO Zlatibor — proverite ih pre polaska.
