Zlatibor je poznat po vidikovcima, gondoli i skijanju, ali ako se odvojite od centra na sat vremena, otkrivate drugi sloj planine — kamenu crkvu iz 18. veka, crkve brvnare i muzej na otvorenom. Ovo je vodič kroz pet mesta zlatiborskog nasleđa koja se lako uklapaju u jedan ili dva dana obilaska, sa proverenim udaljenostima od centra i praktičnim napomenama.
1. Crkva Svetih apostola Petra i Pavla u Sirogojnu (26 km)
Kamena crkva iz 1764. godine je najstarije zdanje na ovoj listi. Kameni zvonik dograđen je krajem 19. veka, a unutra se nalazi ikonostas Simeona Lazovića. Da li se za crkvu plaća posebno, proverite kod muzeja; crkva je sastavni deo muzeja (TO), pa posetu spojite sa muzejskim kompleksom. Više detalja imate na stranici o crkvi u Sirogojnu.
2. Muzej „Staro selo” u Sirogojnu (26 km)
Muzej na otvorenom, u koji su kuće prenošene od 1980. godine, okuplja oko 50 objekata tradicionalne zlatiborske arhitekture — kuće, vajate, mlekare, ambare. Radi cele godine: leti od 09:00 do 19:00, zimi kraće. Individualna ulaznica je oko 300 dinara, đačka oko 200, a grupna (preko 10 osoba) oko 250 — aktuelne cene proverite pre polaska. Detaljan opis potražite u tekstu o Muzeju „Staro selo”. Sirogojno je na 911 m nadmorske visine.
3. Brvnara u Dobroselici (15 km)
Crkva Svetog Ilije Proroka u Dobroselici je brvnara iz 1821. godine, u selu na 949 m visine. Selo je ujedno i polazna tačka za put ka Čigoti (1.422 m), pa se poseta lepo kombinuje sa vožnjom do vidikovca. Pogledajte i šta sve nudi selo Dobroselica.
4. Crkva brvnara u Donjoj Jablanici (oko 25 km)
Crkva brvnara posvećena Pokrovu Presvete Bogorodice podignuta je 1838. godine u Donjoj Jablanici, od brvana u pravougaonoj osnovi. U porti i okolnoj šumi stoje sobrašice — male drvene zgradice koje su podizali imućniji domaćini, za obedovanje posle liturgije na Petrovdan, Preobraženje i Pokrov. Prema Turističkoj organizaciji Zlatibor, crkva i sobrašice su spomenik kulture od velikog značaja; carske dveri radio je Sreten Protić Molerović, a prestone ikone Dimitrije Posniković. Do centra sela vodi asfaltni put od Zlatibora preko Ribnice i podno Tornika. Više o selu pročitajte u tekstu o Jablanici.
5. Spomenik streljanim partizanima na Šumatnom brdu
Na Šumatnom brdu iznad naselja stoji beli kameni obelisk visok 10 m, podignut 1967. godine, sa stihovima Vaska Pope i kriptom sa posmrtnim ostacima. Kosturnica postoji od 1961. Naselje je 1946. dobilo ime Partizanske Vode u spomen na više od stotinu partizanskih ranjenika streljanih krajem 1941, a današnji naziv nosi od devedesetih. Pozadinu priče pročitajte u tekstu o Partizanskim vodama.
Kako to spojiti
Sirogojno (dve stavke odjednom) prirodno ide u jedan izlet, a Dobroselica, iz čijeg pravca se kolima ide i ka vidikovcu Čigota, u drugi. Jablanica je jugozapadno od Zlatibora — put vodi preko Ribnice i podno Tornika, pa je spojite sa izletom u tom pravcu. Spomenik na Šumatnom brdu obiđite u večernjoj šetnji. Radno vreme i cene se menjaju po sezoni — pre polaska proverite aktuelne informacije na zvaničnim sajtovima ili kod Turističke organizacije Zlatibor.
